skip to Main Content
Direnc

Direnç Nedir

Direnç

Direnç’in kelime anlamı, birşeye karşı gösterilen zorluktur. Devre elemanı olan dirençte devrede akıma karşı bir zorluk göstererek akım sınırlaması yapar. Elektrik enerjisi direnç üzerinde ısıya dönüşerek harcanır.

Birimi ”(Ω) Ohm” dur R ile gösterilir. Ohm ‘un ast katları; pikoohm, nanoohm, mikroohm, miliohm, üst katları ise; kiloohm, megaohm ve gigaohm ‘dur.

Sembolle gösterimi aşağıdaki gibidir.

direnc sembolu

direnc gerilim iliskisiŞekil de direnç, akım ve gerilim arasındaki ilişki, grafik olarak gösteriyor. Buna göre direnç değeri yükseldikçe direnç uçlarındaki gerilim artmakta, fakat direnç üzerinden geçen akım azalmakta; direnç değeri azaldıkça ise dirençten geçen akım artmaktayken, direnç uçlarındaki gerilim ise azalmaktadır. Böylece elektronik devrelerde akım ve gerilimi direnç aracılığıyla değiştirebiliriz.

Direnç Değerlerinin Okunması

Dirençler üretilirken 2 farklı yöntem ile değerleri belirlenir. Birinci yöntem, sıklıkla kullanılan renk kodları ile değerleri belirlenirken ikinci yöntem ise, British Standart olarak bilinen BS1859 standardıdır.

Dirençlerin Renk Kodları İle Okunması
Dirençleri genellikle renkleri ile değerlendiririz. Piyasada sıklıkla kullanılan dirençlerin üzerinde 4,5 ya da 6 renk bandı bulunur. 4 renkli dirençler en çok karşılaşacağımız direnç çeşididir. Şekil 2’de 4 renk bandına sahip bir direnç görülmektedir. Burada direncin değerini, kenara en yakın olan banttan itibaren okumaya başlarız.

Burada direncin değerini, kenara en yakın olan banttan itibaren okumaya başlarız. İlk iki renk değerleri tablodan bakılarak aynen alınır. 3. Renk direncin değerini belirleyen çarpan rengidir.  Bu değerde tablodan okunarak direncin ilk iki renginden dolayı elde edilen değerin çarpanı olarak kullanılır. 4. Renk değeri ise direncin tolerans değerini belirler.

5 renkli direnç

5 renkli direnç için renk değerlerini nasıl yorumlayacağımızı görüyoruz. 5 renkli dirençler 4 renklilere göre daha hassas değerler için üretilmektedir. Örneğin 33.2 k Ω gibi bir değeri ancak 5 ya da 6 renk kullanarak elde edebiliriz. 5 renkli dirençlerde ilk 3 renk direncin değerini belirlemek için aynen alınır, 4. Renk çarpan olarak kullanılır. 5. Renk ise direncin toleransını temsil eder.

6 renkli direncin ilk 5 bandı 5 renkli dirençlerle aynı şekilde okunur. Aralarındaki tek fark 6. Renk ppm (direncin sıcaklıkla değişim katsayısı)’i temsil eder.

(Not: Aşağıda görmüş olduğunuz şekil renk kodlarını ezberlemenizde yardımcı olması için hazırlanmıştır.)

Direnç Türleri

Termistörler (NTC-PTC): Geleneksel dirençlerde normalde sıcaklığın direnç değeri üzerine etki etmesi istenmez. α katsayısı sıfır olarak kabul edilir. Diğer taraftan ise sıcaklığın değişimini algılamak istediğimizde uygulamalarda direnç değerinin sıcaklığın etkisiyle değişmesi beklenir. İşte sıcaklık ile direnç değeri hissedilir seviyede değişen devre elamanlarını termistör olarak adlandırıyoruz.

Fotodirenç: Fotodirençlerin (Işığa bağımlı dirençlerin) elektriksel özelliği üzerine gelen ışık miktarına göre değişmektedir.

Varistör: Değeri gerilim değeri ile değişen bir direnç çeşididir. Üzerindeki gerilim değeri belli bir değerin üzerine çıktığında direnci düşer ve böylece gerilimdeki dalgalanmaları dengeler.

Potansiyometre (Ayarlı Direnç): Ayarlı dirençler çok farklı şekillerde üretilmektedirler. Genel yapı karbon bir hat üzerinde hareket eden bir uç direncin değerini değiştirmektir. Çoğu potansiyometrenin 3 bacağı bulunur. Sabit 2 uç ve ayar ucu olarak belirtilir.

Dirençler devrelerde;

Devreden geçen akımı sınırlayarak belli bir değerde tutmak,

Devrenin besleme gerilimini bölüp küçülterek diğer elemanların çalışmasını sağlamak,

Hassas devre elemanlarının yüksek akımdan zarar görmesini engellemek,

Yük (alıcı) görevi yapmak ve

Isı enerjisi elde etmek gibi amaçlarla kullanılır.

Yapıldıkları Maddeye Göre Direnç Çeşitleri

Karbon Karışımlı Dirençler:

Karbon direnç çeşitleriBu tip dirençler toz halindeki karbonun dolgu maddesi ve reçineli tutkal ile karışımından üretilir. Karbon dirençler tolerans oranları yüksek olan ve değerleri direnç eskidikçe değişebilen dirençlerdir.

Karbon dirençler büyük değerli dirençlerin yapılmasına uygundur. Karbon dirençler küçük akımlı devrelerde kullanılır ve güçleri 1/10 W ile 5 W arasında değişmektedir. Karbon dirençlerin değerleri renk koduyla kodlanmıştır.

Film Dirençler (İnce Tabakalı Dirençler):

Film dirençler elektrik akımına karşı direnç gösteren bir maddenin, seramik bir çubuğun etrafına kaplanmasıyla elde edilen dirençlerdir. Film dirençlerin; karbon film dirençler, metal film dirençler, metal oksit film dirençler, metal cam karışımı film dirençler ve cermet (seramik-metal) film dirençler gibi çeşitleri bulunmaktadır.

Film dirençlerin tolerans (hata) oranları %1-2 gibi çok küçük değerlerdir. Düşük tolerans değerleri ve yük altındaki yüksek kararlılıkları nedeniyle film dirençler hassas yapılı elektronik devrelerde sıklıkla tercih edilir.

Tel Sarımlı (Taş) Dirençler:

Taş dirençler; krom-nikel, nikel-gümüş, konstantan, tungsten, manganin vb. Maddelerden üretilmiş tellerin porselen, bakalit, amyant gibi ısıya dayanıklı olan bir madde üzerine sarılması ile üretilen dirençlerdir. Taş dirençler büyük güçlüdürler, bu nedenle de yüksek akım çeken devrelerde kullanılmaları uygundur. Aynı sebepten dolayı taş dirençlerin yaydıkları ısı da yüksek olacağından devre üzerinde bu tip dirençlerin yakınına elektrolitik kondansatör, diyot, transistör, entegre vb. ısıdan çabuk etkilenen elemanlar monte edilmemelidir.

Taş dirençler küçük değerli dirençlerin yapılması için uygundur. Taş dirençlerin değerleri gövdeklerinde yazılıdır ve güçleri 2 W ile 225 W arasındadır.

Direnç Bağlantı Türleri

Paralel bağlantı: Paralel bağlantıda formül
1 /RToplam = ( 1 /R1 ) + ( 1 /R2 ) + ( 1 /R3 ) + ( 1 /R4 ) şeklindedir. İşlemler yapılmadan önce tüm değerler aynı yani ohm, Kohm veya Mohm cinsine dönüştürülmelidir. 10 Kohm = 10,000 ohm, 2.2 Kohm = 2,200 ohm. Verilen formül yandaki dirençler için uygulandığında 1 / RToplam = 0.01355 yine bu eşitliğe göre RToplam = 1 / 0.01355 bu da 73.8 ohm’a eşittir.

Seri bağlantı: Yan taraftaki resimde dört adet direncin birbirine seri bağlanmıs durumu görülmektedir. A ve B uçlarındaki toplam direnç değerinin hesaplama formülü, RToplam = R1 + R2 + R3 + R4 şeklindedir. Yani 100 ohm + 330 ohm + 10 Kohm + 2.2 Kohm = 12.430 Kohm ‘a bu da 12,430 ohm’a eşittir.

Content Protection by DMCA.com

This Post Has 0 Comments

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Back To Top
×Close search
Ara